NTTGraphics

Lại sắp đến ngày rằm tháng Tám âm lịch, ngày Tết mà trẻ con khắp nơi háo hức chờ đợi. Từ lâu, Tết Trung Thu đã trở thành một trong những ngày lễ quan trọng cho cả người lớn, mọi tầng lớp xã hội. Họ đua nhau chúc tụng, nào quà cáp nào phong bì, trông thật rình rang và nhộn nhịp. Tôi chẳng quan tâm. Trung Thu cũng như mọi ngày, không có gì đặc biệt, chỉ trừ thỉnh thoảng họp mặt vài người bạn thân, chạy khắp những nẻo đường đông đúc, bụi bặm, rình rập.

Nhớ hồi nhỏ, mỗi dịp tháng Tám về là bọn con nít chúng tôi khấp khởi. Cả xóm có cỡ chục đứa con nít trạc tuổi, ai cũng mê chơi. Trước đó khoảng một tuần, bầu không khí chuẩn bị rất sôi nổi. Đứa nào cũng nhủ sẽ thiết kế một chiếc lồng đèn độc đáo nhất, lạ mắt nhất. Tùy theo sự khéo tay của từng đứa mà chúng tôi làm những chiếc lồng đèn khác nhau — nào ngôi sao, nào cá chép. Vật liệu để làm một chiếc lồng đèn hết sức đơn giản và không tốn kém, bao gồm: một cây trúc nhỏ, vài tờ giấy màu, dây chì, hồ dán, kéo cắt giấy, và kim tuyến. Nhà tôi không có trúc nên phải đi xin, mà cũng có khi đi trộm với mấy đứa khác.

Trúc đem về sau khi chuốt sạch, chẻ thành những cọng nhỏ, đem phơi khô vài ngày cho nhẹ bớt. Công đoạn này cũng phải tỉ mỉ vì trúc rất bén, dễ đứt tay. Một ngôi sao năm cánh cần mười cọng trúc làm khung và năm cây nhỏ chắn ngang. Các bước thực hiện có thể khác nhau, nhưng thông thường là dùng dây chì nối mỗi bên năm cọng trúc làm thành hai khung hình sao. Sau đó, cắt dán giấy để trang trí cho từng ngôi sao, rồi ráp lại thành một chiếc lồng đèn. Đứa nào lười biếng chỉ làm tới đây, đứa nào siêng hơn thì dán giấy hết các cánh sao, chừa lại hai khe hở để bỏ đèn cầy và thông gió. Ngoài ra, mấy đứa con gái khéo tay còn làm mấy cái bông giấy nhỏ nhỏ, tròn tròn dán vào năm cánh sao cho đẹp mắt. Hoặc có khi làm thêm một vòng tròn lớn bao quanh các cánh sao cho thêm phần cầu kỳ.

Nhiều đứa có anh chị lớn hay nhờ vả làm giúp những chiếc lồng đèn thật lạ, thật đẹp. Nhà tôi chỉ có một mình, mà ba mẹ cũng hiếm khi làm đồ chơi cho tôi, nên tôi tự làm lấy. Xóm đa phần con nhà nghèo, bọn tôi làm gì có tiền để mua đèn cầy. Thế là phải xin tiền ba mẹ, nghe vài câu la mắng, riết rồi quen.

Ngoài lồng đèn, bọn tôi còn nghĩ ra nhiều món đồ chơi khác. Tôi và vài đứa nữa đi lượm những trái mù u già rụng xuống đất. Bọn tôi mang về nhà đập vỏ, lấy hạt. Hạt mù u tròn vo, màu vàng tươi rất đẹp, chứa đầy mủ. (Mùa hè, tôi hay lấy mủ mù u vo tròn dán lên một cây dài bắt ve ve.) Sau khi tách những hạt mù u ra, bọn tôi dùng dao cắt thành những miếng nhỏ, đem phơi độ vài ba ngày nắng cho thật khô, rồi xỏ chùm lại với nhau. Thường mỗi đứa xỏ khoảng từ ba tới năm chùm, đủ đốt cho một buổi tối.

Có đứa không làm lồng đèn hay xâu mù u thì làm những chiếc xe lăn. Vật liệu: cần hai hộp sữa bò và một cây căm xe đạp. Một hộp làm bánh xe, đục hai lỗ trên nắp, dùng căm xỏ ngang. Phần căm dư bẽ thẳng đứng một góc 90 độ, rồi chĩa ngang bụng hộp còn lại — một nắp khoéc trống bỏ đèn cầy, nắp kia đục thành nhiều lỗ nhỏ trang trí. Khi lăn, bánh xe sẽ làm hộp phía trên xoay tròn, hắt ra tia sáng tạo thành những hình thù in trên đất. Để thêm phần sáng tạo, bọn tôi còn gắn đồng xu vào bánh xe, nghe lon ton thật vui tai.

Ngày Trung Thu, con nít cả xóm tụ lại, thi nhau khoe những chiếc lồng đèn mới xinh, những chiếc xe lăn chở đầy tia sáng, hay những xâu mù u đốt cháy cả ước mơ của một thời thơ dại…

Thế rồi chỉ vài năm sau, xã hội phát triển, lồng đèn nhựa được bày bán khắp nơi. Ít còn ai màng đến việc làm những chiếc lồng đèn thủ công. Lồng đèn bây giờ có đủ loại, nhiều hình thù, màu sắc, phát ra ánh sáng chói lọi. Có cái còn réo rắt âm thanh, xua đi những năm tháng mơ mộng.