NTTGraphics

Ngô Bảo Châu

Lại nói về vị giáo sư đang gây làn sóng lớn trên các phương tiện truyền thông. Sau khi giáo sư được trao danh vọng, bên cạnh hào quang sớm thấy là hàng loạt phiền phức ngay trước mắt. Nhiều người tỏ lòng ngưỡng mộ giáo sư, đặt niềm tin và lấy làm tự hào. Giáo sư phát biểu: giải thưởng danh giá vừa đạt được không chỉ mang vẻ vang về cho quê hương Việt Nam, mà đó còn là vinh dự cho Pháp quốc, nơi anh đã có nhiều năm học tập và nghiên cứu. Báo chí đưa tin nhấn mạnh chữ “trao tặng quốc tịch” như hàm ý muốn giành lấy giáo sư cho riêng dân tộc mình. Thử hỏi nếu giáo sư không nhận thì việc trao tặng có hiện thực?

Không chỉ các tổ chức, cơ quan nhà nước loan tin nhiều đặc cách dành cho giáo sư, vài cá nhân cũng công khai hiến tặng những món quà to tát, khiến người ta phải trầm trồ và thật khó ngăn lòng đố kỵ. Trong đó phải kể đến “đảo chúa” đảo Tuần Châu. Ông mạnh miệng kính biếu giáo sư tòa biệt thự uy nghi sang trọng. Giáo sư tuổi trẻ tài cao tế nhị từ chối. Có người cho rằng đấy là vì lòng tự trọng. Cũng có kẻ hồ nghi với quyết định này. Liệu có phải anh ngại dư luận nên còn e dè? Hay anh miễn cưỡng khước từ? Chỉ mình anh biết.

Sự việc ồn ào đến nỗi nhà thơ, nhà báo quê hương là chùm khế ngọt phải đặt vấn đề. Nhà báo không cần câu nệ đả kích vị doanh nhân đảo chúa và nhiệt liệt tôn vinh lòng tự trọng của anh giáo sư. Nhà báo vạch trần sự lố bịch của hành động cho tặng — chẳng qua vì chút hư danh, và còn thách thức một ván cờ chính nghĩa. Vâng, công tác từ thiện được xem như cuộc hơn thua, đổi chác. Nhà báo ta đắc thắng vì cho rằng: trách nhiệm của kẻ giàu là phải chăm lo đời sống của vô số người nghèo khó trong xã hội. Đấy mới là thước đo phẩm giá, mà cái này thì Đào đảo chúa hơi thiếu. Có lẽ theo nhà báo, giàu sang có được là do tham nhũng, hối lộ, hay buôn lậu, tham ô? Còn hiệp nghĩa đích thực chính thuộc về mình!

Thiết nghĩ văn hóa cho nhận cũng đáng suy ngẫm. Khi bạn cho ai đó món quà có giá trị thấp, như bông hồng chẳng hạn, thì không mấy người bận tâm. Nhưng cho cả gia tài mới là điều đáng nói.

Có phải làm nhà thơ, nhà văn thì mặc nhiên đức cao vọng trọng? Làm nhà báo thì có quyền phê phán, đánh giá người khác? Và người giàu ắt hẳn bất nghĩa? Họa chăng, nhà thơ nhà báo kia cũng muốn bám theo chút tiếng vang, khi cùng góp tiếng nói trong phi vụ cho – nhận này?

Angelina Jolie và Brad Pitt

Cách đây không lâu, hai tài tử giai nhân nổi tiếng đầy quyền lực sang thăm Việt Nam. Kết quả chuyến đi: họ nhận nuôi một bé trai mồ côi. Nhiều người vui mừng cho bé từ nay đảm bảo một tương lai sáng lạn, và cảm phục tấm lòng nhân ái bao la của cha mẹ nuôi. Kỳ thực, vài người lại tiếc nuối. Tại sao Angelina và Brad chỉ cưu mang một thân phận? Vì danh tiếng chăng? Giá như, với cùng chi phí ấy, hai người nhận bảo trợ cho cả trại nuôi hàng trăm trẻ mồ côi khác, thì hay biết bao? Thế chẳng phải lòng nhân ái được tăng cấp số nhân? Hay tấm lòng vàng nào cũng cần có sự toan tính?

Tôi cho rằng không ai đủ cơ sở để đánh giá một người, nhất là khi không biết rõ về họ. Khi đánh giá một ai đó, bạn đã vô tình lấy thước đo của mình để áp đặt lên người khác. Những nguyên lý đạo đức đúng với người này không thể áp dụng cho người kia.